Dầu và Gió ? – Trần Minh Quân

Trần Minh Quân

“Em như cơn gió thu bay bay nhè nhẹ

Đưa Anh đi tìm vần thơ”

 (Yêu Em Dài Lâu- Đức Huy)

gif #visual #animation #windmill #tranquil #serenity #meditation #wind  #serene | Nature gif, Beautiful gif, Aesthetic gif

Gió

    Một số Vị thân hữu cùng gửi đến Trần Minh Quân những bài phiếm luận và nghiên cứu lịch sử về Dầu Gió, Dầu cù là, Dầu khuynh diệp.. và có ‘chung’ câu hỏi Gió là gì và tại sao có cái tên Dầu.. Gió ?

  Bài “Nhắc chuyện xưa : Dầu gió-Dầu cù là” của Ông “Phiếm sư” Song Thao trên “Người Việt Tây Bắc 10-26-2021” kể chuyện Dầu Nhị Thiên Đường; Dầu Cù là Mac Phsu rồi đến Dầu khuynh diệp Bác sĩ Tín… nhưng đọc đến hết bài cũng không biết Gió là gì? ( https://nvnorthwest.com/2021/10/nhac-chuyen-xua-dau-gio-dau-cu-la/)

     Bài “Dầu Nhị Thiên Đường, chữ Quốc ngữ và nhà văn Hồ Biểu Chánh” của Tác giả Bảo Huyền trên “Saigon Nhỏ 8 tháng 6, 2022” cũng kể về Dầu Nhị Thiên Đường,và cũng chẳng giải thích Gió là gì ? và gió liên quan gì đến dầu?

    Trang web Dòng sông cũ (7 tháng 12, 2021) có bài “Bác sĩ Tín, chuyện về người làm ra chai dầu xứ Việt”, chỉ có chi tiết về .. dầu mà không có gì về Gió cả?

      Vậy Gió là gì đây ? Từ điển Việt dịch Gió sang Anh ngữ là Wind , sang Pháp ngữ là Vent . Dầu gió sẽ là Oil-wind ; Huile-Vent (như từng dịch Ô mai là Umbrella-Tomorrow)

  Gió, cứ như Ông Nhạc sĩ Đức Huy thì thật thơ mộng, đem lại vần thơ và bài nhạc “Yêu Em..dài và lâu”..nhưng tiếng Việt còn những chữ ‘trúng gió’, ‘bắt gió’, cạo gió và.. thằng phải gió? Gió của các ông nghệ sĩ khác hẳn các bà mẹ Nhà quê Việt Nam? vì với các Bà Mẹ Việt Nam thì Gió.. độc lắm, phải tránh gió, nhất là coi chừng ‘thằng phải gió’?

   Gió theo định nghĩa là một hiện tượng thiên nhiên : “Không khí chuyển động’ và có nhiều loại như gió nồm gió bấc, gió heo may..  

Ông Gió đang thổi

   Đối chiếu qua tiếng Hán-Việt thì Gió là Phong, trong từ điển Phong có đến 32 nghĩa và cách viết. Liên hệ đến bài này có chữ Phong là.. bệnh ‘phong’ (?) có ghép thêm các chữ như phong hàn, phong thấp..và Từ điển Thiều Chửu có giải thích cảm gió là trúng phong..

  Chữ Nho : 

  Theo cách chiết tự thì chữ Phong = ‘feng’ này gồm 2 phần; Phần bên trong là chữ ‘Trùng” (chong), giải thích theo Sách Cổ Tàu Shuowen (Tố vấn)  (120 AD) thì ‘khi gió đến, trùng sinh sôi” và gió.. sinh trùng (trùng gây ra bệnh?)                             

1 – Gió và Phong..

  Y – Dược học cổ truyền Tàu (Traditional Chinese Medicine = TCM), thường được gọi chung là Đông Y, thật ra thiếu chính xác, vì Y học Đông phương còn có các Hệ thống Y-dược Ayurvedic (Ấn Độ); Dược học Nhật, Hàn và còn có cả Nam dược cổ truyền của Việt Nam (có nhiều điểm khác biệt với Tàu)

   Quan điểm căn bản của Đông Y về bệnh tật không dựa trên cơ thể học Tây phương (anatomy) nhưng dựa trên một lý thuyết ‘triết học’ mơ hồ ? : “Nhân thân chi tiểu vũ trụ” = cấu tạo con người là một vũ trụ thu nhỏ. Âm và Dương cần điều hòa, cần thích nghi với môi trường để khỏe mạnh..

   Bài xin chú trọng vào các lý thuyết quanh Phong (Wind) và liên quan đến ‘dầu gió’ nên chỉ giới hạn về Ngoại phong..

    Phong hay Feng theo các thầy TCM ‘mới’ , được tạm hiểu là:

– Một trong 6 yếu tố bên ngoài gây ra bệnh: Lục khí  hay lục dâm (six qi hay six yin).

  Lục khí gồm: Phong; Hàn; Thử; Thấp; Táo và Hỏa. Lục khí  do thời tiết bất thường, thái quá hay bất cập gây ra..

– Một trong các tình trạng (conditions) liên hệ đến Ngũ Hành (5 elements): Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy  (Phong thuộc Mộc)

– Một  phạm trù = entity dùng khi chẩn đoán bệnh, có nguồn gốc từ:

   – bên trong = Nội, (Nội Phong)

   – xâm nhập từ bên ngoài = Ngoại (Ngoại Phong ),

–  Phong , hay ‘feng-xie’ là gió ‘độc’ khi xâm nhập cơ thể sẽ gây ra bệnh..

– Một danh từ (dùng ghép) khi dùng châm cứu đặt tên cho Huyệt đạo như fengchi = phong trì (GB-20), fengfu = phong phủ (GV-16), fengmen = phong môn  (BL-12) và fengshi = phong thị ( GB-31).. 

      Feng của TCM không có danh tử ‘tương đương’ bên Y học Tây phương.

  Gió, hay Phong (trong bài) là chỉ những bệnh từ bên ngoài (Ngọại phong = Exogenous Wind)) xâm nhập; Các bà mẹ còn thường dùng danh từ ‘Phong hàn, cảm mạo và dùng ‘dầu gió’ để trị các chứng này.. Ngoại phong là do ngoại tà lấn vào cơ thể khi ‘sức đề kháng’ suy yếu.. Bắt đầu bằng, nhức đầu, sợ lạnh, và ‘dầu gió’ được các Thầy thuốc Nam giải thích là để tân ôn giải biểu; phát tán phong hàn.. (xin đọc rõ hơn trong phần dưới..)

    Các sách thuốc cổ của Tàu như Huangdi Neijing (Hoàng đế Nội kinh), Suwen (Tố Vấn); Shanghan Luan (Thương Hàn luận) và Jingui Yaolue đều có chữ Zhongfeng hay Trúng phong (Trúng Gió = Wind stroke, Coup de Vent).

      (Xin mời đọc bài riêng về feng của TMQ, bàn nhiều hơn về Phong trong TCM).

 Dẩu Gió

   Theo diển giải trên thì Dầu gió hay ‘Phong Du’ là dầu để trừ gió, đuổi gió (khu phong); Gió gây cảm mạo nên khu phong sẽ trừ ..cảm?

Các tác giả Song Thao và Bảo Huyền cùng ghi về Dầu gió Nhị Thiên Đường:

..” được gọi là dầu trị bá bệnh.. vì hễ khó ở là người ta lấy ra xài. Đau đầu lấy ra thoa hai thái dương, ho-thoa cổ,  đau bụng thoa chỗ bao tử, cảm lạnh sổ mũi thoa hai lỗ mũi..”..”trúng thực cũng cho vài giọt vào ly nước nóng uống..”

 Dầu khuynh diệp Bác Sĩ Tín.. không xem  ‘dầu gió’? mà là ‘dầu bà.. đẻ’!

                     Buồn nôn..Chóng mặt  Ách-xì

Chữ Dầu cũng lạ? vì người Việt có nhiều thứ dầu như dầu lửa, dẩu hỏa, dầu chiên..và có dầu đặc, dầu lỏng , dầu nhớt..

1- Dầu gió là gì ?

Theo Viện Nghiên cứu “Bệnh Cơ Xương Khớp Việt Nam:

..” Dầu gió là một sản phẩm chăm sóc sức khỏe, dạng lỏng và chứa tinh dầu, dùng thoa ngoài cơ thể để giảm triệu chứng và hỗ trợ chữa bệnh..”.. “tùy công dụng, các sản phẩm được điều chế từ nhiều loại cây thuốc khác nhau, và phần chính thường gặp là tràm, thông, khuynh diệp, bạc hà..

    Dầu gió thường có tính mát, vị cay, chủ yếu dùng kiểm soát các cơn đau (nhức đầu, đau bụng..) sát trùng, giảm sưng đỏ khi bị côn trùng đốt..; còn dùng chống say tàu xe, giảm buồn nôn, giúp tinh thần sảng khoái (?)

2- Vài loại Dầu gió thông dụng:

  Xin giới thiệu vài loại Dầu gió nổi tiếng  (Dầu Cù là, do dạng thức cao đặc, xin bàn trong bài riêng)

Dầu Nhị Thiên Đường:

   Lịch sử của Dầu đã được các tác giả (dẫn trên) bàn rất nhiều, kể cả nguồn gốc tại Việt Nam, chỉ xin ghi thêm vài chi tiết ‘quốc tế’ và ‘khoa học’..

  Dầu Nhị Thiên đường, sau khi ngưng sản xuất tại VN (4/1975) vẫn tiếp tục có mặt trên thị trường ‘thuốc Bắc’ Thế giới.

  Tên quốc tế của Dầu là Yee tin oil  (Yee-tin Tong skin care oil), tiếng Pinyin : Er Tian Tang You (er = nhị; tian = thiên; tang = đường; you, du = dầu).

  Các quảng cáo hiện nay của Hãng vẫn nhắc lại và hãnh diện về các giải thưởng mà Dầu được trao từ các Vị Quốc trưởng Việt Nam và Cambodge.. khi dầu còn ‘độc chiếm thị trường’ Đông Dương.

Công thức : (không nêu tỷ lệ); Peppermint = Bạc hà (Mentha piperita) oil; Camellia sinensis = trà Seed oil; và chất chiết từ Artemisia leaf extract (Lá ngải cứu); Gardenia jasminoides fruit extract (quả dành dành).. cùng chất chiết từ 10 dược thảo khác

Công thức cũng ghi là: Không thêm chất tạo màu.

        Theo công thức thì thành phần chính là tinh dầu bạc hà.

Cũng theo Công ty thì dầu dùng trong các trường hợp đau , nóng sốt, buồn nôn, ói, ăn không tiêu ; chỉ dùng bên ngoài, thoa nơi.. khó chịu.

                                    Dầu Nhị thiên đường

– Dầu Gió xanh: Eagle Brand Medicated Oil

   Người Việt hải ngoại ưa chuộng loại dầu gió này, thường mua về làm quà cho người thân trong nước.

  Dầu do Công ty Eagle Brand, Singapore sản xuất dựa theo một công thức của Nhà hóa học Đức Wilhelm Hauffmann (pha chế riêng theo yêu cầu của thương gia Tan Jim Lay, tại Singapore) từ những năm 1920s. Dầu bắt đầu được sản xuất và đưa ra thị trường từ 1935 và đưa vào Việt Nam trong những năm 1960s; có chương trình lập một nhà máy tại Saigon vào 1970s nhưng không thành..

   Do nhu cầu của người Việt tại Bắc Mỹ, Âu châu và Úc, con số sản xuất Dầu gió (xanh) lên đến khoảng 6 triệu chai/năm (chai 0.8 oz=24ml).

  Công thức được ghi là: Các tinh dầu khuynh diệp, bạc hà, hoa hồng; có thêm menthol và các hoạt chất khác? (menthol 28.5%, methyl salicylate 18.6%, eucalyptus oil 1.56% – theo Amazon), các phụ gia khác: chlorophyll 1.15%; Mineral oil 23.7%..

Quảng cáo là có mùi dễ chịu, không để lại màu trên quần áo và khăn tay.

Có thể dùng thoa trị đau khớp, đau lưng, nhức đầu, các khó chịu do say xe, say sóng..

  Công ty cũng có các loại Medicated Oil (Aromatic) thêm hương liệu, nước màu trắng, trong (dùng thêm tinh dầu lavender) và loại (Refresh) dùng tinh dầu bạc hà và đinh hương, nước màu vàng nhạt.. Cần lưu ý vì các loại này có công thức khác nhau và khác Dầu Gió Xanh nguyên thủy..

 Eagle Brand – Singapore 100 Year Healthcare Brand

                                              Các loại dầu gió Eagle Brand

3 – Dầu gió trị  theo’ biện chứng’ Nam dược

   Dùng tinh  dầu (hương liệu) trị bệnh dựa theo nguyên tắc:

‘Thay đổi môi trường chung quanh’ ảnh hưởng trên con người: Phong tà (Gió độc) gây tác hại và tùy theo mùa Phong tà có thể thay đổi (?)

– Mùa Xuân nhiều phong khí,

– Mùa Hè nhiều thử khí, thấp khí

– Mùa Thu nhiều táo khí

– Mùa Đông nhiều hàn khí..

Phong chứng được xem là Dương bệnh có hai loại  Phong hàn và Phong nhiệt:

  – Phong hàn có các triệu chứng nhức đầu, sợ lạnh, không mồ hôi.. Để ‘phát tán Phong hàn’  dùng các tinh dầu ‘cay nóng’ như bạc hà, tràm, quế..

  – Phong nhiệt có triệu chứng sốt, nặng đầu, đổ mồ hôi,  khát nước;  dùng các tinh dầu  gừng, tía tô, kinh giới..

                                                  Môi trường  và.. bệnh

  Khoa trị liệu mới dùng tinh dầu (aromatherapy) có những giải thích có thể áp dụng vào tác dụng của  Dầu gió.

   Tinh dầu theo TCM là ‘Tinh túy của cây’ (Jing) nên có những tác dụng hữu ích trên sức khỏe của người bao gồm:

– trị bệnh và giúp thư giãn

– giúp làm lành vết thương

– tăng cảm giác tâm an (self-esteem)

– tạo tính cách (temperament) yên ổn , giúp tập trung , tạo cảm giác tương trợ (solidarity)..

  Aromatherapy, phân loại các tinh dầu theo thành phần các nhóm có tác dụng sinh học;

Nhóm Alcohol có hoạt tính sát trùng, chống sưng; nhóm ceton làm tan chất nhày = mucus (mucolytic) và giải độc; nhóm ester giúp giảm đau và nhóm phenol làm thông mũi (decongestant).

   Tinh dầu còn được  chia thành các ‘nốt’ như “nốt nhạc” (bổng, trầm, thăng, giáng..) gồm các nốt cao, nốt trung và nốt căn bản..:

– Nốt cao: gồm những tinh dầu bốc hơi nhanh, tác động không kéo dài. Nhóm tinh dầu trong nốt này được TCM cho là ảnh hưởng đến Wei Qi (Vệ Khí) trợ lực cho Hệ miễn nhiễm ; các Tinh dầu bạc hà, khuynh diệp.. trong nhóm ‘nốt’ này.

– Nốt trung, tác động lâu hơn, có thể 5-7 tiếng và TCM dùng trị các chứng Ying-level. Nhóm này gồm các tinh dầu như rosemary, thì là, ngò; tinh dầu các hoa như cúc, lavender, neroli…

– Nốt căn bản là các tinh dầu ‘sệt’ bay hơi thật chậm như mộc dược, nhũ hương, santal.

Các tầng hương của tinh dầu

   Aromatherapy, giải thích theo TCM, thì hương (arome) của các tinh dầu có thể xếp vào Wei-Qi và Wei-Qi chuyển vận trên toàn bề mặt của cơ thể, nên dùng tinh dầu rất thích hợp khi cần trị các bệnh chứng bên ngoài. Khi hít hơi tinh dầu, hương đi vào Phế tạng và phân tán Vệ Khí đi các nơi.. Khi hương đi vào hai lỗ mũi, thì cũng có tác động lên Não bộ.. Não bộ, theo TCM, là ‘nơi chứa đựng Jing (Tinh)/Essence và Tinh dầu hay Jing-you, là tinh túy của cây cỏ.. Khi thoa Jing-you vào các điểm châm cứu nhất là nơi hội tụ  Yuan Qi (chân khí) như bụng dưới (là nơi Jing tập trung) thì sẽ giúp Vệ Khí chuyển đi khắp nơi! (Xin xem các huyệt đạo khi thoa dầu gió, ở phần dưới).

4- Tinh dầu trong Dầu gió

   Thành phần chính trong đa số Dầu Gió là tinh dầu Bạc hà  (tỷ lệ cao nhất trong thành phẩm) và còn có tinh dầu khuynh diệp (tỷ lệ tuy có thấp hơn).

  Tinh dầu bạc hà (Peppermint oil) được sử dụng rất nhiều trong Khoa Aromatherapy, dùng cho ‘bá chứng’: từ làm thơm hơi thở, bớt cơn ói mửa .. tạo thư giãn sau khi ngồi lâu và giảm căng bắp thịt, nhưng đặc biệt là khá hữu hiệu giúp ‘thông nghẹt mũi, trị nhức đầu..

  Tinh dầu bạc hà có những lợi ích: (theo Aromatherapy Tây phương).

– Giúp trừ không tiêu: loại hơi (carminative) khỏi bao tử: dùng thoa vài giọt nơi bụng (như cách dùng dân gian Việt); hít vài hơi khi bị say xe hay buồn ói (xem giải thích phần dưới) ; hít hơi tinh dầu cũng tạo cảm giác ‘yên’ trong bụng?

– Cảm gió/nặng ngực: Tác động của menthol tạo giảm bớt, giải trừ cho một số triệu chứng hô hấp như nghẹt mũi, tức ngực.. Thoa 2-3 giọt nơi ngực, hay nhỏ  1-2 giọt vào máy tạo độ ẩm = humidifier cũng giúp giảm cơn ho..

– Nhức đầu: thoa 1-2 giọt vào trán, hai bên thái dương, trên sống mũi (tránh vùng quanh mắt).. và phía sau cổ.

– Giải trừ căng thẳng (stress); trầm cảm, giúp tinh thần thoải mái, bớt âu lo.

– Giảm đau nhức bắp thịt..Trị vết cắn của côn trùng.

(Cây bạc hà hay mint, thuộc chi cây cỏ mentha có nhiều loại như peppermint (Mentha x piperita) ; spearmint (M. spicata) ; watermint (M. aquatica) ; corn mint (M. arvensis ), cây chính của vị  thuốc Tàu Bo-He..và những cây mint  khác. Tinh dầu đều chứa chất chính là menthol).

                                                            Cây bạc hà

Bạc hà – Menthe – Mentha – Mint

Xin đọc về các tinh dầu khác như tinh dầu khuynh diệp, tinh dầu tràm.. cùng về methyl salicylate trong bài: Dầu cù là và Dầu Khuynh diệp).

5- Thoa dầu Gió và Huyệt đạo?

   Cách dùng Dầu gió trong dân gian, thoa vào một số vị trí trên cơ thể, có liên hệ đến các Huyệt đạo của Châm cứu và Bấm huyệt:

– Châm cứu :

 Khoa châm cứu giải thích “cảm mạo”  là do “tà khí thừa lúc cơ thể suy yếu, xâm nhập vào biểu (qua da) làm giảm công năng tuyên giáng của Phế khí”.. Cũng chia ra Phong Hàn và Phong Nhiệt..

  Những Huyệt được sử dụng, có liên hệ đến ‘thoa dầu Gió’ gồm “Thái dương”, “Phong trì (Fengchi); “Nhân trung..”

– Bấm huyệt; Nhấn huyệt (Shiatsu)

Khoa trị liệu này này, dùng một số ‘điểm’ thoa và nhấn rất tương đồng với các nơi thoa dầu Gió của các Bà mẹ Việt Nam ,trong các trường hợp cảm mạo thông thường..

                                Vị trí vài huyệt đạo liên hệ đến Dầu Gió

– Thái dương (Taiyang ): được xem là một huyệt vị an toàn; xoa thái dương giúp trị nhức đầu, cảm mạo.. giải tỏa tinh thần, làm tan cảm giác mệt mỏi..

– Nhân trung (GV26)=renzhong: nằm tại vùng môi trên, khoảng giữa của rãnh lõm nối liền sống mũi và môi.. Thoa dầu gió giúp trị ‘trúng gió, say nắng, thư giãn đầu óc.

– Nghinh hương (LI20) (ying xiang): tại sát hai bên cánh mũi; thoa dầu Gió để giúp thông thoáng đường thở, tán phong nhiệt và thanh Khí hỏa.

  Nghinh = đón; hương = mùi thơm. Vùng huyệt đạo đón nhận hương, tinh của tinh dầu vào cơ thể để dẫn đến Phế tạng.

– Ấn đường  (Ying Tang); vùng trên đường giao tiếp hai chân mày, giữa thẳng sống mũi lên trên (vùng trán). Thoa dầu giúp trị đau đầu, thông mũi..

– Phong trì (GB20) = (fengchi) Vùng sau gáy, được xem là nơi ‘phong tà xâm nhập tạo các chứng cảm mạo phong nhiệt và phong hàn. Thoa dầu sau gáy giúp trị cảm, đuổi gió độc

            Trì = là cái giếng ; Phong trì là ‘giếng chứa ..Phong tà.

  Theo các Thầy thuốc Nam: xoa bóp và bấm huyệt Phong trì giúp trị ‘rối loạn tiền đình gây ra chóng mặt, say xe..

                                              Huyệt Phong trì

Trần Minh Quân 6/2022

Nguồn: Cảm ơn Mr. TL chuyển bài.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s