Dầu Khuynh diệp (dầu Bà đẻ ?) – Trần Minh Quân

Trần Minh Quân

Eucalyptus Globulus GIFs - Get the best GIF on GIPHY

  (Cụm từ “Dầu bà đẻ” xin mượn từ bài Phiếm của Ông Song Thao (đã dẫn trong bài “Dầu và Gió”, Tác giả viết :

..” Dầu khuynh diệp Bác Sỉ Tín…Các bà bầu thường dùng trong những ngày đập bầu nên còn gọi là ‘dầu bà đẻ”..” kể thêm kinh nghiệm của một ông ‘vô danh’ : ..“có lần ba tôi dẫn tôi đến nhà bảo sanh Hòa Hưng thăm má tôi sanh thằng em út. Vừa bước vào cửa chính đã ngửi thấy nồng nực mùi dầu. Mùi khuynh diệp càng lúc càng nồng khi đi ngang qua các buồng sản phụ dọc theo hai bên..”

   Bài phiếm của Ông Song Thao và nhiều bài viết khác trên các trang mạng. dựa theo tài liệu của Ông Bùi kiến Thành đều ghi : “Công thức của Dầu Khuynh diệp BS Tín gồm dầu tràm, dầu bạc hà, dầu hương nhu, nhưng chủ yếu là dầu khuynh diệp và dầu này được nhập cảng từ Bồ đào Nha..

 Theo vtv.vn “Đến năm 1975, dầu khuynh diệp BS Tín ngưng sản xuất, Nhà nước quốc hữu hóa và đổi tên thành Xí nghiệp Dược phẩm số 26, nay là Công ty Dược phẩm OPC.

Dầu Khuynh diệp Bác Sĩ Tín

Xin mời đọc :

– Dầu và Gió

https://bienxua.wordpress.com/2022/06/17/dau-va-gio-tran-minh-quan/

– Dầu cù là và Dầu bà đẻ ?

https://bienxua.wordpress.com/2022/06/23/dau-cu-la-va-dau-ba-de-tran-minh-quan/

1- Vài điều về Cây Khuynh Diệp

  Người Anh sau khi đặt chân lên đất Australia, chiếm hữu và cai trị như một thuộc địa, từ 1780 đã dùng vùng đất này làm nơi lưu đày các phạm nhân khổ sai, biệt xứ. Dân nhập cư ‘bắt buộc’ trong giai đoạn này đã phải mất khá nhiều thời gian để tìm hiểu về cây khuynh diệp mà thổ dân dùng nhai rễ để giải khát, sắc lá lấy nước uống khi bị cảm sốt.

  Trước đó, trong một chuyến hải hành khám phá đất mới, Thuyền trưởng Cook , năm 1771 đã mang mẫu cây về Âu châu và sau đó là hạt giống được phổ biến từ những năm 1800-03..

   Năm 1840, một tàu chở hàng của Pháp, khi bỏ neo tại cảng Sydney, thủy thủ đoàn bị mắc một loại bệnh gây sốt nóng và được chữa khỏi nhờ nước sắc lá khuynh diệp.. Phương thuốc dân gian này được truyền bá về Âu châu, cây có tên gọi là Australian Fever tree.

Năm 1858, Thành phố Kyneton, Victoria Úc đã dùng khí đốt làm từ lá khuynh diệp để thắp  sáng các cửa hàng và nhà dân..

   Từ 1860, lá và dầu Khuynh diệp được dùng tại các quốc gia quanh Địa trung hải để trị chứng sốt từng cơn (intermittent fever) gây ra bởi muỗi chích, truyền ký sinh trùng sốt rét. Khuynh diệp tuy thật sự không diệt được bệnh, nhưng lại giúp trị muỗi, tác nhân truyền bệnh : Tại Ý, Sicilia, Algeria, khuynh diệp khi đem trồng tại vùng bùn lầy và nước đọng đã hút nước để không còn nước tù, thay đổi được môi sinh và muỗi bị tận diệt..

  Tại Úc, lá khuynh diệp còn là thực phẩm của loài gấu đại thử Koala, một trong những biểu  tượng của Australia bên cạnh các loài thú Kangourou và Platypus..

Koala Turns a New Leaf - Señor GIF - Pronounced GIF or JIF?

Vài đặc điểm thực vật:

   Có khoảng 800 loài khuynh diệp trong đó 3/4 mọc tại Australia..

– Tên khoa học: Eucalyptus globulus, Eucalyptus radiata, thuộc họ thực vật  Myrtaceae

  Eucalyptus gồm Eu = gốc latin, nghĩa là  tốt (bien); kalyptos , gốc Hy lạp = che (couvrir) dựa theo ‘ có màng , mũ bọc nụ hoa’.

  Cây có những tên gọi thông thường khác như:

  Anh-Mỹ: Blue Gum, Gum tree, Australian Fever tree (Chú ý, tránh nhầm lẫn với Cây tràm .được gọi là Australian Tea tree).

   Pháp : Eucalyptus..

   Việt Nam: Cây được gọi là Bạch đàn (có nhiều loại như Bạch đàn chanh (Eucalyptus maculata); Bạch đàn trắng (E. camaldulensis); B. đàn lá liễu…

              Eucalyptus globulus được gọi là Bạch đàn xanh

   Eucalyptus globulus là cây chính được khai thác trên thế giới để lấy dầu và dầu từ cây này cũng được ghi rõ nguồn cây trên thành phẩm.

Cây Khuynh Diệp

– Mô tả chung về cây Eucalyptus :

  Theo “Cây thuốc và Động vật làm thuốc ở Việt Nam” (Viện Dược liệu VN). Tập 1, trang 133 :

..” Cây gỗ, luôn xanh, cao 6 – 10m. Vỏ mỏng, mềm, thường nứt nẻ, bong từng mảng màu lục xám. Cành có nhiều lông tơ, sau đó trở thành nhẵn. Lá hình ngọn giáo hoặc mác thuôn, hơi cong, gốc tròn; hai mặt nhẵn: mặt trên màu lục bóng. Lá non mọc đối, lá già mọc so le. Cuống dài. Phiến lá soi lên thấy những điểm trong là những túi tinh dầu..

   Cụm hoa mọc ở đầu cành thành ngù hay xim tán. Hoa màu trắng-vàng..”

Khuynh diệp tại Mỹ:

   Tại Hoa Kỳ, khuynh diệp được trồng nhiều nhất tại California và Arizona. California có những vùng trồng khuynh diệp ngút ngàn, kéo dài cả trăm cây số. Khuynh diệp du nhập vào California từ 1856, trồng rộng rãi để chắn gió, lấy củi đốt và tạo bóng mát.

Khuynh diệp cũng được trồng để tạo cảnh vì:

– Dáng cây rất đẹp: Có khoảng 50 loài được chọn, trong đó có E. albens (hoa trắng); E. caesia (hoa hồng nhạt); E. cornuta (hoa vàng-xanh); E. erythrocorys (hoa đỏ sậm)..

– Cây chịu được nhiều loại khí hậu: nơi khô cằn , từ ven biển cho đến vùng thung lũng và cả sa mạc..

– Cây không bị sâu bọ phá hoại, mà còn không để cho các loại cây khác mọc chung quanh vì rễ cây tiết ra một hợp chất, ngăn chặn được sự phát triển của các cây khác..

– Cây mọc rất nhanh: Tùy loại, khuynh diệp có thể mọc thành bụi (?) cao khoảng 1.5m (các loài E. grossa; E. kruseana; E. macrocarpa..) nhưng cũng có loài mọc cao đến 100m. E. globulus có thể mọc cao đến 60m.. Cây tăng trưởng cả chục mét mỗi năm..                              

Eucalyptus Albens (hoa trắng)

Eucalyptus Caesia (hoa hồng nhạt)

Eucalyptus Cornuta (hoa vàng-xanh)

Eucalyptus Erythrocorys (hoa đỏ sậm)

Eucalyptus globulus – Monaco nature

Graines d’Eucalyptus

Khuynh diệp tại Úc :

     Khuynh diệp được xem là biểu tượng (icon) của rừng Australia.

  Tại Úc có danh từ “eucalypt” để gọi chung một đại gia đình gồm ba chi thực vật Eucalyptus,Corymbia và Angophora. Úc có đến 92 triệu hec-ta rừng eucalypts, nhiều nhất tại Queensland.. Thổ dân Úc dùng mọi bộ phận của cây kể cả nhựa, ngoài lá làm thuốc, gỗ còn dùng trong nhiều việc. Loài đại thử koala, chỉ có tại Úc, có hệ thống tiêu hóa đặc biệt để chuyển biến lá eucalyptus.. và lá chỉ có giá trị dinh dưỡng thấp nên koala ngủ nhiều hơn thức.

Koala GIFs | Tenor

Koala ngủ nhiều hơn thức.   

Forêt D’eucalyptus Au Queensland, Australie

AgriFutures (Australia):

  Loài chính được trồng là E. polybractea (gọi tại Úc là blue mallee) do năng suất cung cấp lá cao, có thể thu hoạch bằng cơ giới; đây cũng là loại để lấy dầu tại Úc. Lá P. polybractea chứa khoảng 1.5 – 2.5% tinh dầu (dầu chứa 80 – 88% cineol);  Lá P. radiata (narrow – leaved peppermint) có nhiều dầu hơn 5 – 3.5%, nhưng dầu lại ít cineol (65 – 70%).

Úc , năm 1940s sản xuất khoảng 1000 tấn nhưng hiện nay chỉ còn 120 tấn tinh dầu , số liệu năm (2012), xuất cảng chừng 100 tấn sang Mỹ, Canada, Thái, HongKong..

Khuynh diệp Bồ đào Nha?

   Các bài viết về “Dầu bà đẻ” BS Tín đều nhắc việc BS Tín chọn dầu khuynh diệp, loại nhập từ Bồ đào Nha.. Dầu này có gì đặc biệt?

Eucalyptus au Portugal

  Theo “Portugal en francais” thì: Người Bồ mê cây khuynh diệp từ thời nhà thực vật người Pháp Charles Heritier de Brutelle mô tả cây này vào cuối thế kỷ 18.. và người Bồ đã biết cây này tại Đông Timor. Cây đến đất Bồ vào năm 1830 và trồng tại Vila Nova de Gaia, hiện nay loài E. globulus (Gommier Bleu) là loài được trồng nhiều nhất, vượt cả cây thông biển, và phần lớn được trồng như cây để làm giấy.. Đến 2015, trên 25% diện tích đất (nhà nước) được trồng khuynh diệp..

   Tinh dầu khuynh diệp Bồ đào Nha, chưng cất bằng hơi nước, từ lá tươi hái bằng tay, cây mọc trên cao độ 500m, được xem là ‘rất tinh khiết’ (98%) không tạp chất; mùi thơm dịu ngọt, tươi mát, có hương long não (camphré).

Bois d’eucalyptus – Ota (Corse-du-Sud), marina de Porto.

Thành phần hóa học :

Lá khuynh diệp có chứa:

– Tinh dầu dễ bay hơi : 1.5-3.5% (xem dưới)

– Monoterpenes như alpha-pinene; phellandrene; terpineol; citronellal..

– Aldehyde dễ bay hơi loại isovaleric.

– Tannins, ellagitannin..

– Flavonoids như rutin, hyperoside, quercitrin.

2- Dầu Khuynh Diệp

   Lá của tất cả 800 loài khuynh diệp đều có dầu, nhưng chỉ khoảng 20 loài có lá chứa dầu đủ để khai thác thương mại, và dầu khuynh diệp trên thế giới, hiện nay, chỉ do 10 loài cung cấp. Hai loài chính là E. globulus và E. radiata.

   Nhu cầu của thế giới về dầu khuynh diệp (loại có hàm lượng cineol cao)vào khoảng 3000 tấn/năm và sản lượng tối đa, tính theo diện tích trồng, nếu khai thác hết  để lấy dầu, vào khoảng 4000 tấn.

  Tàu hiện cung cấp khoảng 75% lượng tinh dầu (gọi là dầu khuynh diệp) dùng trên  thế giới nhưng đa số dầu khuynh diệp Tàu lại trích từ cây long não (camphor laurel!). Các nước chính sản xuất tinh dầu eucalyptus ‘thật’ là Nam Phi, Bồ đào Nha, Tây ban Nha, Brazil, Úc, Chile và vài nước Bắc Phi.

   Trên thị trường thương mại , Dầu khuynh diệp được chia thành 3 nhóm, tùy mục tiêu sử dụng: y – dược; kỹ nghệ hương liệu và công nghiệp. Mỗi nhóm có những tiêu chuẩn khác nhau.

– Vài đặc tính lý hóa:

Tinh dầu trong, màu vàng rất nhạt, có mùi ‘mát’ rất đặc trưng. Tỳ trọng : 0.911. Chỉ số khúc xạ (refraction): 1,462 . Khởi điểm cháy – sáng = Point eclair: 50 độ C.

  Thành phần hóa học của tinh dầu tùy thuộc vào loại cây và tỷ lệ các hợp chất cũng thay đổi theo các điều kiện nuôi trồng và thu hái lá, kỹ thuật chưng cất..

  Các hợp chất trong tinh dầu gồm các monoterpenes và sesquiterpenes,  các phenol thơm, oxides, ethers, alcohol, esters, aldehyde và ketones .. như 1,8-cineol (eucalyptol) citronellal, citronellol, citronellyl acetate, p-cymene, eucamalol, limonene, linalool, alpha-pinene. gamma-terpinene, alpha-terpineol, và aromadendrene..

  Vài số liệu so sánh về tỷ lệ các chất giữa 2 loài trồng tại Tanzania ..

– Lá E. globulus: Eucalyptol (51%), alpha-pinene (23%); p-cymene (10%); beta -myrcene (8%); terpinen – 4 – ol (2.7% và gamma – terpinene (2.5%)..

–   Lá E. maculata (%): Eucalyptol (54); p – cymene (10.1); alpha-pinene (7.7); beta -myrcene (7.78); gamma – terpinene (1.5) và có thêm citronellal (1.62).

Xin đọc chi tiết tại:

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468227621000624

* Dầu khuynh diệp trong Dược khoa

Dầu khuynh diệp được công nhận là ‘thuốc’ tại một số quốc gia.

   Tại Anh: tinh dầu khuynh diệp được ghi trong Chế Dược thư  (2009) và tinh dầu ‘làm thuốc phải chứa ít nhất là 70% cineol .

   Chế dược thư Âu châu  ( Ph. Eur.) đặt tiêu chuẩn Dầu ‘ Aetheroleum Eucalyptii’ làm thuốc, phải chứa > 80% cineol..

   Tại Đức: Kommission E cho phép sử dụng lá và dầu Khuynh diệp (German Standard License  BAnz No 177a).

 European Medicines Agency Committee on Herbal Medicinal Products chấp thuận cho dùng Dầu khuynh diệp trị ho do cảm cúm và dùng ngoài để trị đau nhức bắp thịt tại chỗ.

   Canada chuẩn thuận tinh dầu trong một số thành phẩm loại ‘Schedule OTC Traditional Herbal Medicine’ và loại chế phẩm homeopathics (vi lượng trị liệu).

    Mỹ xếp vào loại “Chất bổ túc dinh dưỡng” (Dietary Supplement), nhưng cho phép dùng trong thực phẩm.

  Medical News Today (Jan 5,2018) : “Eucalyptus : What are the health benefits ?”

https://www.medicalnewstoday.com/articles/266580

  ghi các dược tính chính như sau:

– Hoạt tính sát trùng:

  Từ cuối thế kỷ 19, dầu khuynh diệp đã được dùng tại đa số các bệnh viện tại Anh để làm sạch các ống thông tiểu (urinary catheters), tác dụng này đã được các nghiên cứu ngày nay chứng minh là hữu hiệu.

  (Rất nhiều nghiên cứu về hoạt tính sát trùng của dầu, đã được công bố: Đáng chú ý là nghiên cứu trên Clinical Microbiology & Infection (Feb,2006) ghi nhận dầu khuynh diệp có khả năng diệt vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp, kể cả Vi trùng cúm Haemophilus influenzae và nhiều chủng streptococcus).

– Điều trị Cảm lạnh và các bệnh về đường hô hấp :

   Dầu , trong thành phần của nhiều chế phẩm để giúp làm giảm các triệu chứng của cảm lạnh (như trong kẹo ngậm ho, ống hít hơi = inhalants.

   Thuốc ‘dược thảo, dân gian’ khuyên dùng lá tươi, ngâm nước để súc miệng, trị đau sưng cổ họng và sưng phổi. Hơi xông từ khuynh diệp có thể long đờm và làm bớt nghẹt mũi, tức ngực. Nhiều thuốc trị ho có chứa dầu khuynh diệp như Vicks VapoRub..

– Dầu khuynh diệp và.. Sâu răng:

   Do khả năng sát trùng, dầu khuynh diệp được dùng trong các thuốc súc miệng (mouthwash, bain de bouche..như Listerine (Mỹ), Botot (Pháp)..)

  Dầu khuynh diệp có thể giúp trị bệnh nha chu, sưng nướu (periodontitis), trị các vi khuẩn gây sâu răng (tooth decay).

  Theo Journal of Periodontology (Aug,2008, PMID: 29539181)), nhai chewing gum có dầu khuynh diệp rất hiệu nghiệm để ngừa bệnh nha chu..

– Chống côn trùng, khiến côn trùng tránh xa = repellent:

  Hoa Kỳ đã dùng dầu khuynh diệp làm insect repellent và diệt côn trùng từ 1948 , diệt ve chó (mites) và bọ chó..Dầu có khả năng làm cho muỗi tránh xa.

  Một nghiên cứu tại New Delhi, Ấn độ (2012) ghi nhận dầu diệt được ấu trùng và trứng ruồi, nên dùng như thuốc xịt trên các bàn bếp trong nhà..

– Kích ứng Hệ Miễn nhiễm:

   Theo BMC Immunology (Apr 2008; PMID: 18423004), dầu khuynh diệp có tác dụng cải thiện (enhance) đáp ứng thực bào của hệ Miễn nhiễm khi thử trên mô hình dùng chuột. Hoạt động thực bào là diễn biến phòng vệ của cơ thể tiêu diệt các vật lạ xâm nhập gây bệnh..

  Thư viện Y Tế Quốc Gia Mỹ  (PubMed.com) có trên 700 bài nghiên cứu về Dầu Khuynh diệp, bao gồm nhiều lĩnh vực trị liệu..

* Dầu khuynh diệp trong Aromatherapy

   Dầu khuynh diệp là một trong những hương liệu được dùng nhiều nhất trong khoa Aromatherapy, với tác dụng xông hơi để trị cảm, nghẹt mũi, tức ngực.

  Aromatherapy dùng 3 loại khuynh diệp chính:

– E. radiata (Eucalyptus radìé) được xem là không gây tổn hại cho màng nhày da và cho da của trẻ em, nhưng không dùng trong 3 tháng đầu khi mang thai.

– E. dives (Eucalyptus mentholé) dùng trong các trường hợp nghẹt mũi, không dùng cho trẻ em.

– E. citriodora (Eucalyptus citroné), chỉ nên dùng thoa ngoài da..

  Mùi thơm mát của Tinh dầu Eucalyptus dùng trong Aromatherapy để giải tỏa tình trạng ‘kiệt sức tâm thần (mental exhaustion), giúp tái sinh, lấy lại quận bình. Dầu giúp tăng lưu thông máu về óc và trừ được các vi trùng gây hại, tạo sự khoan khoái..

 Dầu khuynh diệp

* Dầu Khuynh diệp trong Mỹ phẩm.

  Tinh dầu khuynh diệp dùng trong công nghiệp mỹ phẩm, phần lớn, được chưng cất từ lá E. citriodora. Nhu cầu của công nghiệp này khoảng 1500 tấn/ năm.

  Nhóm mỹ phẩm có thể gồm cả các savon và kem thoa da.

  Thêm dầu khuynh diệp vào nước hoa là một nghệ thuật đòi hỏi tài năng của nhà “pha chế” vì mùi của tinh dầu nguyên trạng rất mạnh (potent) có thể che phủ hết các mùi hương khác nếu.. hơi quá liều (tricky , có thể đổi mùi nước hoa thành thuốc trừ..muỗi!

   Dầu khuynh diệp được dùng như nốt giữa của nước hoa (như hương bạc hà (minty), hương gỗ (woody), hương chanh (citrusy), đem thêm hương tươi mát ..thoảng cây cỏ, hơi thêm mùi long não hợp cùng chanh, tạo cảm giác dễ chịu và ngọt ngào..

Vài ‘Nước hoa ‘dùng Dầu Khuynh diệp trong công thức ‘:

– 1000 của Jean Patou: phối hợp, tạo ra mùi hương ‘chypre’ gồm khuynh diệp,  ngò tây (coriander), bergamote, violette, hoa hồng (rose), nhài (jasmin), osmanthus..(Patou dùng dầu khuynh diệp trong ‘nốt cao’).

– Carnal Flower (parfums Frederic Malle) tạo ra mùi ‘cam lõi’ ‘tubereuse oranger’ do phối hợp eucalyptus, dưa (melon), jasmin, ylang-ylang, dừa (coco)..

– Contradiction Woman của Calvin Klein tạo ra mùi ‘Oriental vanille’ do eucalyptus, linh – lan (muguet), orchids, bois de santal, mẫu đơn ( pivoine)..

Le goût de l’eucalyptus

* Trong thực phẩm và công nghiệp.

– Thực phẩm:

   Dầu khuynh diệp được dùng làm chất tạo hương – vị (flavoring).

   – Nhóm ‘căn bản cineol’, được dùng với tỷ lệ rất thấp (0.002%) trong nhiều loại thực phẩm như bánh, kẹo , ướp trong thịt và trong nước uống .Tinh dầu khuynh diệp có tác dụng sát khuẩn chống nhiều loại vi trùng gây hư hại thực phẩm..

     – Nhóm ‘không cineol’ dùng trong kẹo chewing gum, kẹo gum peppermint, kẹo gum strawberry..

– Công nghiệp:

  Loại tinh dầu có cineol được dùng như thuốc đuổi côn trùng và chất diệt côn trùng sinh học. Hoa kỳ dùng từ 1948 để trừ sâu.

Arôme Eucalyptus

  Dầu (loại cineol) khi pha trộn tỷ lệ 5%, giúp ngừa các vấn đề phân cách giữa xăng và ethanol khi pha trộn để làm nhiên liệu chạy xe.. Dầu khuynh diệp có độ octane cao và khi cần cũng có thể dùng làm nhiên liệu cho máy, nhưng giá thành.. quá cao so với xăng-dầu.

  Về công nghiệp vệ sinh/tẩy rửa: dầu khuynh diệp do tính cách sát trùng tự nhiên và khử trùng được dùng trong các thuốc tẩy rửa gia dụng, và nhiều hỗn hợp tẩy rửa công nghiệp..

Trần Minh Quân 6/2022

Nguồn: Cảm ơn Mr. TL chuyển.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s